بطورى كه انسان با عقل كامل و خلق خوب از مادر متوّلد شود و شهوت و غضب بر او مسلّط نباشد ، بلكه شهوت و غضب در او معتدل و مطيع عقل و شرع آفريده شده باشد ، در اين صورت بدون معلّم ، عالم و بدون مربّى تربيت مىشود ، مانند عيسى و يحيى ( ع ) و همچنين ديگر پيامبران ( ع ) و بعيد نيست كه در طبيعت و فطرت انسان نيرويى باشد كه بتواند به وسيله آن به فضيلت دست يابد مثلا چه بسا كودكانى كه راستگو ، بخشنده و جرّى آفريده شده و چه بسا كودكانى كه بر عكس آن آفريده شده باشند ، امّا با عادت و آميزش با دارندگان اين اخلاق آن را تحصيل كنند و يا با آموختن ، صداقت و بخشندگى و غيره را به دست آورند . راه دوّم براى به دست آوردن اين اخلاق مجاهده و تمرين است ، و مقصود اين است كه انسان نفس را بر اعمالى كه مقتضاى اخلاق مطلوب است وادار سازد . به است كه انسان نفس را بر اعمالى كه مقتضاى اخلاق مطلوب است وادار سازد . به عنوان مثال هركس بخواهد خلق بخشندگى را دارا شود راهش آن است كه با زحمت خود را به بخشيدن مال كه كار شخص بخشنده است وادار كند و پيوسته چنان كند تا بخشندگى برايش آسان و طبيعت ( ثانوى ) شود و نفسش بخشنده گردد . همچنين كسى كه مىخواهد خوى تواضع را تحصيل كند و تكبّر بر او غالب است راهش اين است كه مدّتها به اعمال متواضعان توجّه و با نفس خود در اين راه مبارزه كند و با زحمت كار متواضعان را انجام دهد تا تواضع برايش اخلاق و طبيعت ( ثانوى ) شود و بر او آسان گردد ، تمام خلقها كه شرعا ستوده است از اين راه به دست مىآيد و در نهايت كارى كه از او سر مىزند لذّت بخش مىگردد . بنابراين شخص بخشنده كسى است كه از بخشيدن مال لذّت مىبرد ، ولى كسى كه از روى اكراه مال مىبخشد چنان نيست ، و متواضع كسى است كه از تواضع لذّت مىبرد . تا زمانى كه انسان به انجام اعمال نيك عادت نكند و تمام اعمال بد را ترك نگويد اخلاق دينى هرگز در نفس رسوخ نمىكند و نيز اگر شخصى مشتاق به كارهاى خوب كه از آن بهره‌مند مىشود ، بر كارهاى خوب مواظبت نكند و از كارهاى زشت ناراحت نشود و از آنها بدش نيايد ، اخلاق خوب در نفس او رسوخ نمىكند . چنان‌كه پيامبر خدا ( ص ) فرمود :